మనకు చెడు చేసిన వారి నుండి దేవుడు మనకు చేసే మంచి

1. పరిచయం (Introduction)

మనం మన పని ఏదో మనం చేసుకుంటూ, ఎవరి జోలికీ వెళ్లకుండా ప్రశాంతంగా బ్రతకాలని అనుకుంటాం. ఎవరికీ హాని చేయకూడదని, చేతనైతే నాలుగు మాటలు మంచి మాట్లాడదాం, కుదిరితే మనస్ఫూర్తిగా ఎదుటివారికి ఏదో ఒక సాయం చేద్దాం అనే భావనతోనే జీవిస్తుంటాం.

కానీ ఈ సమాజంలో అత్యంత చేదు నిజం ఏమిటంటే… మనం ఎంత మంచిగా ఉన్నా, మన చుట్టూ ఉండే కొందరు లేదా మనకు బాగా తెలిసినవారే ఏ కారణం లేకుండానే మనపై పగ, ద్వేషం పెంచుకుంటారు. మనం వారికి ఏ అన్యాయం చేయకపోయినా, మన ప్రశాంతతను నాశనం చేయడానికి, మనల్ని కిందకి లాగడానికి పక్కా పథకాల ప్రకారం సకల ప్రయత్నాలూ చేస్తుంటారు.

ఆ సమయంలో వారి ద్రోహాన్ని చూసి మనకు రగిలిపోయే కోపం రావచ్చు… కానీ మనకున్న “మంచి తనం”, మన సంస్కారం వారిలా దారుణంగా మారిపోవడానికి మన మనస్సాక్షిని అంగీకరించవు. ఎదుటివారు క్రూరంగా కీడు చేస్తున్నా, బదులుకి బదులు వారికి చెడు చేయడానికి మన చెయ్యి రాదు, మన మనస్సు ఒప్పుకోదు. “నేను ఎవరికీ ఏ చెడు చేయలేదే, అయినా నన్ను ఎందుకు ఇలా నిలువునా ముంచేస్తున్నారు?” అని లోలోపలే ఏడుస్తూ, నలిగిపోతూ, నరకయాతన అనుభవించడం తప్ప ఏమీ చేయలేని తీవ్రమైన నిస్సహాయ స్థితిలో మిగిలిపోతాం.

మనుషులు మన మంచి తనాన్ని ‘చేతకానితనం’ అనుకుని చేసే ఈ అకారణమైన కీడు కొత్తదేమీ కాదు. శతాబ్దాల క్రితం యోసేపు అనే యవ్వనస్థుడు సరిగ్గా ఇలాంటి నిస్సహాయతకే బలి అయ్యాడు. తన సొంత అన్నలే తనను నాశనం చేయాలని చూసినప్పుడు, అతనూ ఏమీ చేయలేకపోయాడు.

కానీ ఆ కథ అక్కడ ముగిసిపోలేదు! మనుషులు మన మంచి తనాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని మన జీవితానికి రాసే ప్రతీ “చీకటి అధ్యాయాన్ని”, దేవుడు తన సార్వభౌమాధికారంతో ఒక “గొప్ప విజయంగా” ఎలా మారుస్తాడో ఆదికాండము 50:20 మనకు స్పష్టంగా నిరూపిస్తుంది.

2. బైబిల్ వాక్యం (Bible Verse)

ఆదికాండము 50:20

«“మీరు నాకు కేడు చేయ ఉద్దేశించితిరి గాని నేటిదినమున జరుగుచున్నట్లు, అనగా బహు ప్రజలను బ్రదికించునట్లుగా అది మేలుకే ముగించెను.”»

3. బైబిల్ లో అసలు ఏమి జరిగింది? — యోసేపు సంపూర్ణ చరిత్ర (Biblical History & Context)

బైబిల్‌లోని ఆదికాండము 37 నుండి 50 అధ్యాయాల వరకు యోసేపు జీవితంలో జరిగిన యథార్థ కథ ఇది:

1. తండ్రి ప్రేమ – అన్నల అసూయ, కలలు (ఆదికాండము 37)

యాకోబుకు తన వృద్ధాప్యంలో పుట్టిన యోసేపు అంటే ఎనలేని ప్రేమ. అతనికి ఒక విచిత్రమైన బహువర్ణాల అంగీని చేయించి ఇచ్చాడు. తండ్రి యోసేపును ఎక్కువగా ప్రేమిస్తున్నాడని అన్నలు అతనిపై ద్వేషం పెంచుకున్నారు. దీనికి తోడు దేవుడు యోసేపుకు రెండు కలలు చూపించాడు:

మొదటి కలలో — పొలంలో అందరి ధాన్యపు పాయలు యోసేపు పాయకు సాగిలపడ్డాయి.

రెండవ కలలో — సూర్యుడు, చంద్రుడు, 11 నక్షత్రాలు యోసేపుకు నమస్కరించాయి.

ఈ కలలు విన్న అన్నలకు అసూయ, పగ మరింత పెరిగిపోయాయి.

2. క్రూరమైన కుట్ర – గోతిలో పడేయడం, బానిసగా అమ్మేయడం

ఒకరోజు అన్నలు షెకెములో గొర్రెలను మేపుతుండగా, వారి క్షేమం తెలుసుకోవడానికి తండ్రి యోసేపును పంపాడు. దూరంగా వస్తున్న యోసేపును చూసి అన్నలు — “ఆ కలలు కనేవాడు వస్తున్నాడు, రండి వాడిని చంపి ఏదో ఒక గోతిలో పడేద్దాం” అని కుట్ర పన్నారు.

పెద్దవాడైన రూబేన్ యోసేపును చంపవద్దని వారించి, తాత్కాలికంగా నీళ్లు లేని ఒక ఎండిపోయిన గోతిలో పడేయించాడు. యోసేపు ఆకలితో, దాహంతో గోతిలో నుండి “నన్ను వదిలేయండి” అని ఏడుస్తున్నా అన్నలు కనికరం లేకుండా భోజనానికి కూర్చున్నారు.

అంతలో ఐగుప్తుకు వెళ్తున్న ఇష్మాయేలీయుల వర్తకుల గుంపు కనిపిస్తే, యూదా సలహా మేరకు యోసేపును 20 వెండి నాణేలకు బానిసగా అమ్మేశారు. ఆ తర్వాత ఒక మేకపిల్లను కోసి, దాని రక్తాన్ని యోసేపు అంగీకి పూసి, తండ్రి యాకోబు వద్దకు తీసుకెళ్లి — “ఏదో క్రూరమృగం యోసేపును తినివేసింది” అని నమ్మించి తండ్రి గుండె పగిలేలా చేశారు.

3. పోతీఫరు ఇల్లు – నమ్మకత్వం, అబద్ధపు నింద (ఆదికాండము 39)

వర్తకులు యోసేపును ఐగుప్తు రాజు (ఫరో) వద్ద అంగరక్షకుల నాయకుడైన పోతీఫరుకు అమ్మేశారు. యోసేపు నమ్మకస్తుడిగా పనిచేస్తూ, పోతీఫరు ఇంటికి ప్రధాన అధికారి అయ్యాడు. దేవుడు యోసేపుకు తోడైయుండటం వల్ల పోతీఫరు ఇల్లు ఆశీర్వదించబడింది.

అయితే, పోతీఫరు భార్య యోసేపు రూపం చూసి, అతనితో పాపం చేయాలని రోజూ వత్తిడి తెచ్చింది. కానీ యోసేపు — “నేను దేవునికి విరుద్ధముగా ఈ గొప్ప చెడుతనము చేసి పాపము చేయుదునా?” అని నిరాకరించి, ఆమె చేతికి తన వస్త్రాన్ని వదిలేసి పారిపోయాడు. దాంతో కోపమొచ్చిన ఆ స్త్రీ, యోసేపే తనపై అత్యాచార ప్రయత్నం చేశాడని అబద్ధపు నింద మోపింది. యోసేపు తప్పు చేయకపోయినా రాజ ఖైదీలు ఉండే చీకటి చెరసాలలో బంధించబడ్డాడు.

4. చెరసాలలో కలల భావం – మరచిపోయిన పానదాయకుడు (ఆదికాండము 40)

చెరసాలలో కూడా దేవుడు యోసేపుకు తోడైయున్నాడు. అక్కడ ఫరో యొక్క పానదాయకుల అధిపతికి, పిండివంటల అధిపతికి వచ్చిన కలలకు యోసేపు దేవుని సహాయంతో సరైన భావం చెప్పాడు. పానదాయకుడికి మళ్లీ ఉద్యోగం వస్తుందని చెబుతూ — “నువ్వు బయటకు వెళ్లాక ఫరోతో నా గురించి చెప్పి నన్ను ఈ జైలు నుండి విడిపించు” అని వేడుకున్నాడు. కానీ పానదాయకుడు బయటకు వెళ్లగానే యోసేపును పూర్తిగా మరచిపోయాడు. యోసేపు మరొక రెండు సంవత్సరాలు అన్యాయంగా జైలులోనే ఉండిపోయాడు.

5. ఫరో కలలు – ప్రధానిగా యోసేపు (ఆదికాండము 41)

రెండేళ్ల తర్వాత ఫరోకు రెండు విచిత్రమైన కలలు వచ్చాయి: ఏడు బలిసిన ఆవులను ఏడు బక్కచిక్కిన ఆవులు మింగేయడం, ఏడు మంచి ధాన్యపు వెన్నులను ఏడు ఎండిపోయిన వెన్నులు మింగేయడం. ఐగుప్తులోని జ్ఞానులు ఎవ్వరూ దానికి భావం చెప్పలేకపోయారు.

అప్పుడు పానదాయకుడికి యోసేపు గుర్తుకు వచ్చి ఫరోకు చెప్పాడు. జైలు నుండి వచ్చిన యోసేపు — “ఏడేళ్ల పాటు ఐగుప్తులో తీవ్రమైన పంట సమృద్ధి వస్తుంది, ఆ తర్వాత ఏడేళ్ల పాటు లోకమంతటా ఘోరమైన కరువు వస్తుంది” అని దేవుని జ్ఞానంతో కలల భావం చెప్పి, కరువును తట్టుకోవడానికి ప్రణాళిక ఇచ్చాడు. ఫరో ఆశ్చర్యపడి, 30 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్న యోసేపును ఐగుప్తు దేశమంతటికి ప్రధానిగా (గవర్నర్‌గా) నియమించాడు.

6. కరువు – అన్నల రాక, నెరవేరిన కలలు (ఆదికాండము 42-45)

కరువు ప్రారంభమయ్యాక ఆహారం కోసం యోసేపు అన్నలు ఐగుప్తుకు వచ్చారు. వారు యోసేపు ముందు సాగిలపడ్డారు (చిన్ననాటి కల నెరవేరింది). యోసేపు తన అన్నలను గుర్తుపట్టాడు కానీ, వారు గుర్తుపట్టలేదు.

వారు నిజంగా మారారో లేదో పరీక్షించడానికి యోసేపు వారితో కఠినంగా మాట్లాడి, గూఢచారులని నిందించి, షిమ్యోనును బంధించి, చిన్న తమ్ముడైన బెన్యామీనును తీసుకువస్తేనే ఆహారం ఇస్తానన్నాడు. రెండవసారి వారు బెన్యామీనుతో వచ్చినప్పుడు, యోసేపు రహస్యంగా బెన్యామీను సంచిలో తన వెండి గిన్నెను పెట్టి, దొంగతనం నింద మోపాడు.

అప్పుడు యూదా ముందుకు వచ్చి — “మా తండ్రి వృద్ధుడు, బెన్యామీను రాకపోతే మా తండ్రి ప్రాణం పోతుంది. అతని స్థానంలో నన్ను బానిసగా ఉంచుకుని బెన్యామీనును పంపించండి” అని వేడుకున్నాడు. అన్నలలో వచ్చిన ఈ పశ్చాత్తాపాన్ని, తండ్రిపై ఉన్న ప్రేమను చూసి యోసేపు తన ఏడుపును ఆపుకోలేకపోయాడు. బిగ్గరగా ఏడ్చి — “నేను మీ తమ్ముడైన యోసేపును!” అని తన్ను తాను బయలుపరచుకున్నాడు. వారు భయపడగా, వారిని ఓదార్చి తన కుటుంబాన్ని అంతటినీ ఐగుప్తులోని గోషెను ప్రాంతానికి రప్పించుకున్నాడు.

7. యాకోబు మరణం – ఆదికాండము 50:20

యాకోబు ఐగుప్తులో 17 ఏళ్లు జీవించి మరణించాడు. తండ్రి చనిపోగానే అన్నలలో మళ్లీ భయం మొదలైంది: “ఇన్నాళ్లూ తండ్రి కోసం ఊరుకున్నాడు, ఇప్పుడు యోసేపు మనపై పగ తీర్చుకుంటాడేమో” అని భయపడి, యోసేపు వద్దకు వర్తమానం పంపి, అతని పాదాలపై పడి సాగిలపడ్డారు.

అప్పుడు యోసేపు కన్నీళ్లు పెట్టుకుని, వారిని భయం నుండి విడిపిస్తూ పలికిన సువర్ణ వాక్యమే ఆదికాండము 50:20:

“మీరు నాకు కీడు చేయ ఉద్దేశించితిరి గాని నేటిదినమున జరుగుచున్నట్లు, అనగా బహు ప్రజలను బ్రదికించునట్లుగా అది మేలుకే ముగించెను. కాబట్టి భయపడకుడి, నేను మిమ్మును మీ పిల్లలను పోషించెదనని చెప్పి వారిని ఓదార్చి ప్రశాంతపరిచెను.”

4. నేటి సమాజంలో వర్తింపు — చరణ్ జీవితంలో జరిగిన నిజమైన సంఘటన (Application)

ఈ వాక్యం యొక్క తీవ్రతను అర్థం చేసుకోవడానికి చరణ్ కథ ఒక స్పష్టమైన ఉదాహరణ:

చరణ్, వేణు చిన్ననాటి నుండి ప్రాణస్నేహితులు. ఇద్దరూ కలిసి పగలు రాత్రి కష్టపడి ఒక కన్స్ట్రక్షన్ వ్యాపారాన్ని నిర్మించారు. చరణ్ కష్టపడే స్వభావం ఉన్నవాడు, వేణు వ్యాపార లావాదేవీలు చూసేవాడు. కంపెనీ మంచి లాభాల్లోకి వచ్చింది. అయితే వేణు మనసులో దురాశ, అసూయ మొదలయ్యాయి. “కంపెనీ మొత్తం నాకే దక్కాలి, చరణ్ అడ్డు తొలగిపోవాలి” అని కుట్ర పన్నాడు.

వేణు కంపెనీ ఖాతాల్లో కోట్ల రూపాయల ఫోర్జరీ చేసి, ఆ నేరమంతా చరణ్ మీద తోసేశాడు. పోలీసులకు అబద్ధపు సాక్ష్యాలు ఇచ్చి, చరణ్‌ను జైలుకు పంపించాడు. ఊరిలో చరణ్‌ను “దొంగ, మోసగాడు” అని అందరూ ఉమ్మేశారు. చరణ్ భార్యాపిల్లలు నిలువనీడ లేక రోడ్డున పడ్డారు. అన్యాయంగా జైలు గోడల మధ్య ఉన్నప్పుడు చరణ్ గుండె పగిలిపోయింది. “ప్రాణమిచ్చిన స్నేహితుడే నన్ను ఇలా ముంచేశాడా?” అని ఏడ్చి ఏడ్చి కంటిచూపు కూడా మసకబారింది.

కొన్నేళ్ల తర్వాత జైలు నుండి బయటకు వచ్చిన చరణ్ వద్ద ఏమీ లేదు. కానీ దేవునిపై నమ్మకంతో, కన్నీళ్లను తుడుచుకుని వేరే నగరానికి వెళ్లి చిన్న కూలీ పనితో మళ్లీ జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. దేవుడు అతని నమ్మకత్వాన్ని ఆశీర్వదించాడు. పదేళ్లలో చరణ్ ఒక గొప్ప బిల్డర్‌గా ఎదిగాడు.

అనుకోకుండా, చరణ్‌ను మోసం చేసిన వేణు ఆ తర్వాత పిచ్చి నిర్ణయాల వల్ల, దురాశ వల్ల తీవ్రమైన అప్పుల్లో కూరుకుపోయాడు. అతని ఇల్లు, ఆస్తులు వేలానికి వచ్చాయి. వేణు కుటుంబం రోడ్డున పడే పరిస్థితి వచ్చింది. చివరికి వేణు తలవంచుకుని చరణ్ కాళ్ల దగ్గరకు వచ్చి, “నేను నీకు తీవ్రమైన కీడు చేశాను, నన్ను క్షమించు, నా కుటుంబాన్ని కాపాడు” అని ఏడ్చాడు.

చరణ్ క్షణకాలం పాత గాయాలను గుర్తుచేసుకున్నాడు. కానీ దేవుని కృప అతని హృదయాన్ని తాకింది. వేణు అప్పులన్నీ తీర్చి, అతని కుటుంబానికి ఆసరాగా నిలిచాడు. చరణ్ వేణుతో ఇలా అన్నాడు:

“నువ్వు ఆ రోజు నన్ను నడిరోడ్డుపై నిలబెట్టాలని కీడు చేశావు. ఆ రోజు నువ్వు నన్ను ముంచకపోతే, నేను జైలుకు వెళ్లకపోతే, దేవుడిపై మాత్రమే ఆధారపడటం నాకు తెలిసేది కాదు. ఈ రోజు ఇంతమందికి ఆసరాగా నిలిచే స్థాయికి వచ్చేవాడిని కాదు. నువ్వు నాకు కీడు తలపెట్టావు, కానీ దేవుడు నన్ను నీ కుటుంబాన్ని కాపాడే స్థాయిలో నిలబెట్టడానికి దాన్ని మేలుగా మార్చాడు.”

5. మనశ్శాంతికి మరియు పునరుద్ధరణకు కొన్ని సూచనలు (Practical Guidelines)

ఎవరైనా మీకు కావాలని తీవ్రమైన కీడు చేసినప్పుడు ఆ గాయం నుండి బయటపడటానికి ఈ ఆత్మీయ అడుగులు వేయండి:

గాయం తీవ్రతను దాచకండి — దేవుని వద్ద ఏడవండి: మోసం జరిగినప్పుడు బాధపడటం తప్పు కాదు. యోసేపు కూడా తన అన్నలను చూసినప్పుడు బిగ్గరగా ఏడ్చాడు. మీ వేదనను దేవుని ముందు కన్నీళ్లతో కుమ్మరించండి.

పగ సాధించే బాధ్యతను దేవునికి వదిలేయండి: “పగ తీర్చుట నా పని, నేనే ప్రతిఫలమిత్తును” అని దేవుడు చెప్తున్నాడు. మనం పగ పెంచుకుంటే మన మనస్సే విషపూరితమవుతుంది.

మీ శత్రువు రాసిన ముగింపును నమ్మకండి: మిమ్మల్ని నాశనం చేసిన వ్యక్తి మీ జీవిత అధ్యాయాన్ని ముగించలేడు. దేవుడు మీ కోసం రాయబోయే తదుపరి అధ్యాయం చాలా గొప్పగా ఉంటుంది.

కీడును దేవుని చేతిలో పెట్టండి: శత్రువు విసిరిన రాళ్లను దేవుడు మీ విజయానికి పునాదిరాళ్లుగా మారుస్తాడని విశ్వసించండి.

6. హెచ్చరిక (Warning)

ఈ వాక్యాన్ని ధ్యానించేటప్పుడు క్రింది ఆత్మీయ మరియు ప్రాయోగిక హెచ్చరికలను తప్పనిసరిగా గుర్తుంచుకోవాలి:

“దేవుడు చూసుకుంటాడు” అని మీ సొంత జాగ్రత్తలు మరచిపోకండి:
“దేవుడు నాకు మేలు చేస్తాడు” అని చెప్పి గుడ్డిగా అందరినీ నమ్మడం లేదా తీసుకోవాల్సిన ముందస్తు జాగ్రత్తలను నిర్లక్ష్యం చేయడం భక్తి అనిపించుకోదు. దేవుడు మనకు ఆలోచనా శక్తిని, వివేకాన్ని ఇచ్చాడు. వ్యాపారాల్లో, సంబంధాల్లో లేదా ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో మన వంతు లీగల్ మరియు డాక్యుమెంట్ జాగ్రత్తలు తీసుకోకుండా అలసత్వం వహించి, ఆ తర్వాత “దేవుడు ముంచేశాడు” అనకూడదు. జాగ్రత్తగా ఉండకపోవడం దేవుడిని పరీక్షించడమే అవుతుంది.

పాము వలె వివేకం — పావురం వలె నిష్కల్మషం (మత్తయి 10:16):
యేసుక్రీస్తు తన శిష్యులకు స్పష్టమైన ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు: «”ఇదిగో తోడేళ్లమధ్యకు గొర్రెలను పంపినట్టు నేను మిమ్మును పంపుచున్నాను; కాబట్టి పాములవలె వివేకులును పావురములవలె నిష్కల్మషులునై యుండుడి.”» మంచితనం ఉండాలి, కానీ అది “అమాయకత్వం” కాకూడదు. ఎదుటివారి నైజాన్ని, దుర్బుద్ధిని పసిగట్టే ఆత్మీయ వివేకం (Discernment) సాధించుకోవాలి. మోసగాళ్ల విషయంలో అప్రమత్తంగా ఉండటం దేవుడిచ్చిన హెచ్చరిక.

మంచితనం అంటే ‘చేతకానితనం’ కాదు — సరిహద్దులు (Boundaries) పెట్టుకోండి:
ఎదుటివారిని క్షమించడం అంటే వారు పదే పదే మనల్ని ముంచడానికి అనుమతించడం కాదు. యోసేపు కూడా తన అన్నలను క్షమించాడు, కానీ వెంటనే గుడ్డిగా నమ్మలేదు; వారు నిజంగా మారారో లేదో రకరకాలుగా పరీక్షించిన తర్వాతే చేరదీశాడు. మనుషులను క్షమించండి, కానీ పదే పదే మిమ్మల్ని నాశనం చేసేవారికి మీ జీవితంలో సురక్షితమైన సరిహద్దులు ఏర్పాటు చేసుకోండి.

కీడు చేసినవారు దోషులు కాకుండా పోరు:
దేవుడు కీడును మేలుగా మార్చాడంటే, తప్పు చేసినవాడు పరిశుద్ధుడు అయిపోడు. యోసేపు అన్నలు చేసిన ద్రోహం వల్ల వారు దశాబ్దాల పాటు తీవ్రమైన నేరభావనతో, భయంతో నరకయాతన అనుభవించారు. ప్రతీ క్రూరమైన చర్యకూ దేవుని న్యాయపీఠం ముందు లెక్క ఉంటుంది.

అన్యాయాన్ని మౌనంగా భరిస్తూ కూర్చోకూడదు:
దేవుడు మేలుగా మారుస్తాడని చెప్పి, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న మోసాలను, నేరాలను లేదా గృహ వేధింపులను నోరుమూసుకుని సహించకూడదు. అవసరమైనప్పుడు చట్టపరంగా, న్యాయపరంగా మిమ్మల్ని మీరు కాపాడుకోవడం బైబిల్ సూత్రాలకు విరుద్ధం కాదు.

7. ముగింపు (Conclusion)

ఒక మనిషి నీకు చేసిన కీడు ఎంత పెద్దదైనా… నిన్ను రక్షించే దేవుని ప్రణాళిక అంతకంటే వేల రెట్లు పెద్దది!

మనుషులు నిన్ను గుంటలో పడేయవచ్చు, కానీ ఆ గుంట నుంచే దేవుడు నిన్ను సింహాసనం వైపు నడిపించగలడు. నిన్ను ముంచేయడానికి పన్నిన కుట్రలే, నిన్ను పైకి లేపడానికి దేవుడు వాడుకునే నిచ్చెనలుగా మారతాయి.

అయితే దేవుని మేలు కోసం వేచి చూస్తూనే… పాము వంటి వివేకంతో మీ జాగ్రత్తల్లో మీరు ఉండండి. మీ జీవితంలో జరిగిన అన్యాయాన్ని చూసి కృంగిపోకండి. యోసేపు దేవుడే ఈ రోజు నీకూ తోడుగా ఉన్నాడు.

మనుషులు నీకు రాసిన నాశనాన్ని… దేవుడు నీ విజయాకారంగా మారుస్తాడు!

8. గమనిక (Disclaimer)

గమనిక: ఈ వ్యాసం బైబిల్ వాక్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి మరియు ఆత్మీయ ఆలోచనకు సహాయపడే సాధారణ వివరణ మాత్రమే. ఇది బైబిల్ పరిశోధన నిపుణుడి అధికారిక వ్యాఖ్యానం కాదు.